Định dạng file cắt laser: nên dùng AI, DXF, SVG hay PDF?

Gửi file cho xưởng rồi nhận lại câu “file này chưa cắt được” là chuyện xảy ra thường xuyên hơn người ta tưởng. Không phải vì file xấu, mà vì máy laser đọc file khác hẳn cách mắt người nhìn file. Hiểu đúng chỗ khác nhau đó thì tiết kiệm được vài vòng gửi tới gửi lui, và với đơn gấp thì tiết kiệm được cả ngày. Chọn đúng định dạng file cắt laser ngay từ đầu là bước rẻ nhất để đơn chạy trơn.

Vector và bitmap — chỗ khác nhau quan trọng nhất

Máy laser cần biết đường đi của đầu cắt, tức là các đường nét toán học có toạ độ rõ ràng: điểm này nối điểm kia, cong theo bán kính bao nhiêu. Đó là file vector.

Ảnh chụp, ảnh JPG, PNG là bitmap — chỉ là tập hợp điểm màu xếp thành lưới, không có đường nào để máy đi theo. Đưa ảnh JPG vào máy cắt thì máy không biết cắt ở đâu, trừ khi có người dựng lại thành vector trước.

Đây là lý do một bản thiết kế đẹp lộng lẫy trên Photoshop vẫn có thể không cắt được, còn một bản vẽ nét đơn giản trên Illustrator lại chạy ngon lành. Đẹp và cắt được là hai chuyện khác nhau.

Riêng phần khắc thì bitmap dùng được: máy quét ảnh theo từng dòng và điều chỉnh công suất theo độ đậm nhạt, giống như in. Nhưng cắt thì bắt buộc phải có vector.

Các định dạng file cắt laser nhận được và nên dùng khi nào

Không có định dạng file cắt laser nào “tốt nhất” tuyệt đối. Nếu bản vẽ thiên về kỹ thuật, kích thước phải chuẩn từng milimet thì DXF an toàn nhất. Nếu thiên về thiết kế, nhiều hoa văn, nhiều lớp thì AI tiện hơn. SVG là lựa chọn tốt khi bạn không có phần mềm bản quyền.

Chuẩn bị file trong từng phần mềm

Adobe Illustrator

• Chọn hết chữ rồi dùng Type › Create Outlines (Ctrl+Shift+O) để chuyển chữ thành đường.
• Đặt đơn vị tài liệu là milimet, kích thước artboard bằng đúng khổ vật liệu nếu bạn tự xếp file.
• Tách nét cắt và nét khắc ra hai lớp riêng, đặt tên lớp rõ ràng: “CAT” và “KHAC”.
• Dùng Object › Path › Clean Up để xoá điểm neo thừa và đường rỗng không nhìn thấy.

CorelDRAW

• Chọn chữ rồi Ctrl+Q (Convert to Curves).
• Kiểm tra nét trùng bằng cách chọn tất cả rồi xem số đối tượng ở thanh trạng thái — số cao bất thường thường là dấu hiệu có đường chồng lên nhau.
• Xuất sang DXF nếu xưởng yêu cầu, nhớ chọn phiên bản DXF cũ để tương thích rộng.

Inkscape

• Chọn chữ rồi Path › Object to Path (Shift+Ctrl+C).
• Đặt Document Properties về milimet trước khi vẽ, tránh cảnh file ra sai tỉ lệ khi mở ở phần mềm khác.
• Lưu dạng Plain SVG thay vì Inkscape SVG để bớt dữ liệu thừa.

Tách lớp cắt, khắc và vạch dấu

Một file gia công thường có ba loại đường, và máy cần phân biệt được chúng:

• Đường cắt — cắt xuyên qua vật liệu, chi tiết rời hẳn ra.
• Đường khắc — chỉ đốt lên bề mặt tạo hình hoặc chữ, không xuyên qua.
• Đường vạch dấu — vạch mờ để đánh dấu chỗ dán, chỗ gấp, không cần nhìn thấy trên thành phẩm.

Cách phân biệt phổ biến là dùng màu nét khác nhau cho từng loại, hoặc tách thành các lớp riêng có tên rõ ràng. Quy ước màu cụ thể khác nhau giữa các xưởng và các phần mềm điều khiển máy, nên đừng mặc định xưởng hiểu giống bạn — ghi chú thẳng vào email hoặc tin nhắn là cách chắc chắn nhất.

Sáu lỗi làm file phải gửi lại

• Chữ chưa chuyển thành đường. Font trên máy bạn mà máy xưởng không có thì chữ nhảy sang font khác, hoặc biến mất. Đây là lỗi phổ biến nhất.
• Nét cắt và nét khắc để chung một lớp. Máy không đoán được ý bạn, kết quả là khắc thành cắt hoặc ngược lại.
• File không đúng tỉ lệ thật. Bản vẽ nên để tỉ lệ 1:1 với kích thước thành phẩm. Nếu không, phải ghi rõ kích thước mong muốn.
• Nét trùng nhau. Hai đường chồng khít lên nhau khiến laser đi hai lần cùng một chỗ, gây cháy đậm và tốn gấp đôi thời gian.
• Đường hở. Đường viền không khép kín thì chi tiết không rời khỏi tấm được. Mắt thường rất khó thấy khe hở vài phần trăm milimet.
• Quên tính bề rộng vết cắt. Tia laser đốt đi một phần vật liệu, nên chi tiết cắt ra nhỏ hơn bản vẽ một chút. Với mộng ghép cần khít, phải bù trừ phần này — hỏi xưởng con số cụ thể theo máy và vật liệu.

Chi tiết mảnh tới đâu thì cắt được?

Không có con số cứng, nhưng nguyên tắc dễ nhớ: bề rộng chi tiết nên lớn hơn độ dày vật liệu. Chi tiết rộng 1mm trên tấm gỗ 5mm thì rất dễ gãy khi gỡ ra khỏi tấm. Nếu bản vẽ có nhiều chỗ mảnh như vậy, cân nhắc dùng vật liệu mỏng hơn — xem thêm cách chọn độ dày gỗ để cắt laser.

Checklist trước khi bấm gửi

• Chữ đã chuyển thành đường chưa?
• Lớp cắt và lớp khắc đã tách và đặt tên chưa?
• Đơn vị và tỉ lệ đã đúng milimet 1:1 chưa?
• Đã xoá đường thừa, đường trùng, đối tượng ẩn chưa?
• Đã ghi rõ vật liệu, độ dày, số lượng chưa?
• Đã nói rõ cần “chi tiết đã cắt” hay “thành phẩm hoàn thiện” chưa?
• Đã ghi hạn cần giao chưa?

Chưa có file vector thì làm sao?

Gửi ảnh chụp mẫu hoặc bản phác tay kèm kích thước mong muốn. Nhiều mẫu dựng lại được, chỉ là mất thêm công vẽ và thời gian. Điều quan trọng là nói rõ ngay từ đầu để hai bên khỏi mất thời gian chờ nhau.

Nếu mẫu của bạn là logo doanh nghiệp, hãy hỏi lại bộ phận thiết kế xem có file gốc AI hoặc EPS không — gần như logo nào cũng có, chỉ là không nằm trong tay người đặt hàng.

Câu hỏi thường gặp

Định dạng file cắt laser nào thông dụng nhất ở Việt Nam?

AI và CDR phổ biến nhất trong giới thiết kế và in ấn quảng cáo; DXF phổ biến ở nhóm kỹ thuật. Xưởng nhận cả bốn định dạng nên bạn dùng phần mềm nào quen thì gửi định dạng đó.

File Word hoặc PowerPoint có dùng được không?

Thường là không cắt trực tiếp được. Nội dung trong đó phải được dựng lại thành vector.

Gửi file qua Zalo có bị giảm chất lượng không?

File vector gửi dạng tệp đính kèm thì không sao. Nhưng nếu bạn chụp màn hình bản vẽ rồi gửi ảnh thì cái xưởng nhận được chỉ là ảnh bitmap.

Một file gửi được nhiều chi tiết khác nhau không?

Được, và nên làm vậy. Ghi rõ số lượng cần cho từng chi tiết để xưởng xếp file tiết kiệm vật liệu.

Xưởng có giữ file của khách không?

Nên hỏi rõ trước nếu bản vẽ là tài sản riêng của bạn, nhất là với mẫu bạn định bán lại.

Xếp file thế nào cho đỡ hao vật liệu

Nếu bạn tự xếp file trước khi gửi, vài nguyên tắc sau giảm được lượng gỗ bỏ đi đáng kể:

• Xoay chi tiết cho khớp chiều tấm. Chi tiết dài nên nằm dọc theo cạnh dài của tấm, phần thừa sẽ gọn hơn.
• Lồng chi tiết vào nhau. Hình cong, hình chữ L có thể cài vào phần lõm của chi tiết bên cạnh thay vì mỗi cái chiếm một ô vuông riêng.
• Cho hai chi tiết dùng chung một cạnh. Hai hình vuông kề nhau chia chung đường cắt thì tổng đường cắt ngắn đi, vừa nhanh vừa đỡ hao.
• Chừa khoảng cách tối thiểu giữa các chi tiết. Sát quá thì nhiệt từ đường cắt này ảnh hưởng sang chi tiết kia, mép bị cháy đậm.
• Để phần thừa gom về một phía. Mảnh thừa liền khối còn dùng được cho đơn sau, mảnh thừa vụn rải rác thì bỏ.

Không chắc xếp thế nào cho tối ưu thì cứ gửi từng chi tiết riêng kèm số lượng, xưởng sẽ xếp. Cách này thường tiết kiệm hơn tự xếp, vì xưởng biết chính xác khổ tấm đang có. Xem thêm giá cắt laser tính thế nào để hiểu vì sao phần thừa lại ảnh hưởng tới giá.

Chuẩn bị xong rồi thì gửi thế nào

Gửi file kèm vật liệu, độ dày, số lượng và hạn cần giao — xem hướng dẫn gửi file để nhận báo giá. Nếu chưa có vật tư, xưởng có sẵn phôi gỗ basswood và ván ép plywood để cắt luôn trên lô của xưởng.

Xem thêm về dịch vụ gia công cắt laser gỗ theo yêu cầu và cách tính giá cắt laser.